Nowy Sącz

Współrzędne: 49°37"26" N 020°41"50" E

Nowy Sącz
Herb Nowego Sącza Flaga Nowego Sącza
Województwo	małopolskie
Założono	1292
Prawa miejskie	1292
Prezydent miasta	Józef Antoni Wiktor ( e-mail )
Powierzchnia	57 km
Położenie	49° 37"26"" N 20° 41"50"" E
Wysokość	381 m n.p.m.
Liczba mieszkańców   ( 2005 )  - liczba ludności  - gęstość	84 729 1486,47 os./km
Strefa numeracyjna (do 2005 )	(+48) 18
Kod pocztowy	33-300 do 33-306, 33-310, 33-320
Tablice rejestracyjne	KN
TERC10 ( TERYT )	1262011
Miasta partnerskie	Columbia County   Stany Zjednoczone , Elbląg   Polska , Kiskunhulas   Węgry , Narwik   Norwegia , Netanya   Izrael , Preszów   Słowacja , Schwerte   Niemcy , Stara Lubowla   Słowacja , Stryj   Ukraina , Tarnów   Polska , Troki   Litwa
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3 Rynek 1 33-300 Nowy Sącz tel. 443-53-08; faks 443-78-63 ( e-mail )
Strona internetowa miasta

Nowy Sącz miasto powiatowe i na prawach powiatu grodzkiego , w województwie małopolskim . Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego . Trzecie co do wielkości miasto w Małopolsce. Liczba ludności 84,7 tys. (2005). Ważny węzeł komunikacyjny, główny ośrodek turystyczny ziemi sądeckiej . Jedno z najstarszych miast w Małopolsce lokowane w 1292 r.

Położenie geograficzne

Nowy Sącz położony jest w płaskim dnie Kotliny Sądeckiej , w widłach rzek Dunajca i Kamienicy Nawojowskiej na wysokości ok. 300 m n.p.m. Najstarsza część miasta leży na płaskim wyniesieniu pomiędzy korytami obu rzek, które posiada naturalne walory obronne, co zadecydowało o lokowaniu miasta przez króla Wacława II właśnie w tym miejscu. Położenie w Kotlinie Sądeckiej powoduje pewną izolację Nowego Sącza od innych ośrodków osadniczych, jednak przebiegający tędy ważny szlak komunikacyjny na południe Europy , spowodował, że miasto znalazło w średniowieczu dogodne warunki do rozwoju i wymiany handlowej głównie z Węgrami .

Nowy Sącz położony jest u podnóża masywów górskich Beskidu Sądeckiego , Beskidu Wyspowego i Beskidu Niskiego , a także w niewielkiej odległości od Jeziora Rożnowskiego , co podnosi walory turystyczne miasta.

Historia

Nowy Sącz został lokowany 8 listopada 1292 przez króla Wacława II . Miasto zawdzięczało szybki rozwój licznym przywilejom oraz położeniu na szlaku handlowym na Węgry . W XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego , wybudowany został zamek i mury obronne. W zamku sądeckim odbywały się liczne spotkania polskich władców z władcami innych narodów. W 1409 r. król Władysław Jagiełło oraz książę litewski Witold układali tutaj plany wojny z zakonem krzyżackim . W średniowieczu miasto kilkakrotnie nawiedzały powodzie , pożary oraz epidemie , co częściowo zahamowało jego rozwój.

W XVI i XVII w. w okolicach Nowego Sącza rozwijali działalność arianie (m.in. Jonasz i Wespazjan Schlichtyngowie). W mieście w latach 1556 - 1616 funkcjonowała tu szkoła i zbór ariański ukierunkowane na dyteizm.

13 grudnia 1655 mieszczenie sądeccy pod dowództwem braci Wąsowiczów uwolnili miasto (jako pierwsze w Rzeczypospolitej ) od najeźdźców szwedzkich . W 1683 r. miasto odwiedził powracający do kraju po zwycięskiej bitwie pod Wiedniem Jan III Sobieski .

Od 1772 r. w wyniku I rozbioru Polski Nowy Sącz znalazł się w granicach Austrii . W 1876 r. utworzono C.K. Warsztaty Kolejowe, a rok później oddano do użytku sądecki odcinek kolei tarnowsko-leluchowskiej. W 1889 r. Nowy Sącz stał się gminą miejską . Podczas I wojny światowej w l.1914-1915 r. miasto przejściowo okupowali Rosjanie . Wyzwolone zostało w 1918 r.

6 września 1939 Nowy Sącz został zajęty przez wojska niemieckie . W latach okupacji niemieckiej przez Nowy Sącz prowadziły szlaki przerzutu żołnierzy na Węgry do organizowanej we Francji a potem Anglii armii polskiej . 20 stycznia 1945 r. po trzydniowych walkach do miasta wkroczyły jednostki 38 Armii gen. płk. Kiryła Moskalenki . Za bohaterską postawę w czasie wojny w 1946 r. miasto odznaczone zostało Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

W 1951 r. Nowy Sącz został uznany za miasto na prawach powiatu . W latach 1975 - 1998 był stolicą województwa nowosądeckiego . W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 r. Nowy Sącz jest powiatem grodzkim , będąc jednocześnie siedzibą powiatu nowosądeckiego ziemskiego.

Zabytki

Nowosądecki ratusz.

Ruiny Zamku Królewskiego w Nowym Sączu

Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty

Kościół pw. św. Kazimierza

Budynek MCK "Sokół"

• Ratusz "Serce Miasta" wybudowany po spłonięciu starego, XV w. Stoi pośrodku rynku centralnego placu miasta. Rynek ma powierzchnię 19 200 m i jest drugim co do wielkości w Polsce
• Układ urbanistyczny Starego Miasta
• Zamek Królewski w Nowym Sączu (XIV, XVII w.) ruiny, z zachowanym fragmentem fortyfikacji miejskich
• Mury obronne miasta Nowego Sącza
• Bazylika kolegiacka z XIV w. z zachowanymi gotyckimi fragmentami
• Renesansowa kamienica Lubomirskich dzisiaj Biblioteka Publiczna
• "Dom Gotycki" siedziba Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu
• Kościół pw. św. Rocha parafia istniała za czasów księdza Jana Długosza, przed 1513 r.
• Kościół pw. św. Heleny nieznany rok budowy, wymieniany w archiwach Kapituły Katedry Wawelsklej już w 1596 r.
• Kościół pw. św. Ducha i Klasztor OO Jezuitów z fundacji Władysława Jagiełły wzniesiony w 1410
• Zespół Poklasztorny OO Franciszkanów powstał w 1297 r. z upoważnienia Wacława II
• Kościół pw. św. Kazimierza
• Klasztor i Kościół Popijarski budowa z inicjatywy starosądeckich klarysek przed 1610 r.
• Klasztor Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
• Synagoga wybudowana w 1746 roku.
• Chsydzka bożnica Bajs Nusn z przełomu XIX i XX wieku
• Mała Galeria
• Cmentarz Komunalny na którym znajdują się m.in.: symboliczny pomnik powstańców (1831), Grób Nieznanego Żołnierza z 1920, Groby powstańców z 1863 r., monumentalny pomnik obelisk z kwaterami grobów żołnierzy (polskich, austriackich i niemieckich z czasów I wojny światowej), pomnik legionistów z I wojny światowej, nagrobny pomnik gen. Józefa Kustronia , symboliczny grób "Oświęcimiaków" (kwatery ofiar terroru hitlerowskiego), pomnik i groby żołnierzy radzieckich z lat II wojny światowej, pomnik Bronisława Pierackiego (ministra i polityka II Rzeczypospolitej), symboliczny grób "Sybiraków" ziemi sądeckiej
• Cmentarz żydowski - kirkut , w latach 1940 - 1945 był miejscem egzekucji, także masowych dokonywanych przez hitlerowców na ludności żydowskiej miasta i okolicy, również na Polakach.
• "Stary Cmentarz" ("Cmentarz Zasłużonych") W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych. Przed pomnikiem Sądeckiej Piety znajduje się płyta Nieznanego Żołnierza II wojny światowej. Cmentarz symbolizuje: kaźń w więzieniu w Nowym Sączu, rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem, przy moście na Kamienicy, na Cmentarzu Żydowskim, rozstrzelanych dwóch partyzantów w Dąbrówce, rozstrzelanych w Biegonicach, w Rdziostowie, Młodowie, Starym Sączu, Wysokim, Chomranicach, Łomnicy.
• Pomnik Adama Mickiewicza 1898 r.
• Pomniki martyrologii
• Sądecki Park Etnograficzny jest skansenem regionalnym, który prezentuje kulturę ludową Sądecczyzny

Kultura

W Nowym Sączu działają liczne placówki kulturalne, biblioteki, domy kultury, muzea, jak również Sądecki Park Etnograficzny posiadający 54 obiekty tradycyjnego budownictwa wiejskiego prezentującego kulturę różnych grup etnicznych zamieszkujących ziemię sądecką. W Nowym Sączu działają również liczne zespoły teatralne, muzyczne, folklorystyczne, taneczne, orkiestry, chóry.

Zobacz: Instytucje i imprezy kulturalne w Nowym Sączu .

Linki zewnętrzne:

• Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu
• Małopolskie Centrum Kultury "Sokół"
• Dyskusyjny Klub Filmowy "KOT" w Nowym Sączu
• Mała Galeria
• Orkiestra Reprezentacyjna Straży Granicznej w Nowym Sączu

Edukacja i nauka

Na terenie Nowego Sącza działa: 19 szkół podstawowych, 15 gimnazjów, 11 techników, 28 liceów oraz kilkadziesiąt różnego rodzaju szkół pomaturalnych. Swoją siedzibę mają tu również uczelnie wyższe:

• Wyższa Szkoła Biznesu - National-Louis University uczelnia prowadzi studia licencjackie, z amerykańskim dyplomem BA oraz magisterskie,
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu ,
• Sądecka Wyższa Szkoła Zawodowa ,

oraz ośrodki zamiejscowe krakowskich uczelni:

• Politechniki Krakowskiej ,
• Akademii Pedagogocznej ,
• Akademii Górniczo-Hutniczej .

W 2006 r. w firma Optimus rozpoczęła wraz z Wyższą Szkołą Biznesu National-Louis University realizację projektu "Optimus Golden Gate". Polega on na utworzeniu w budynku Optimus (częściowo zwalnianym po przeniesieniu centrali firmy do Warszawy ) centrum badawczo-rozwojowo-edukacyjnego.

Media

Prasa:

• Gazeta Krakowska Oddział w Nowym Sączu Gazeta Nowosądecka
• Dziennik Polski Oddział w Nowym Sączu
• Gazeta Wyborcza Oddział w Nowym Sączu
• Promyczek Dobra miesięcznik katolicki

Radio:

• Radio Echo Złote Przeboje
• Polskie Radio Kraków studio Nowy Sącz
• Radio Plus studio Nowy Sącz
• RDN Małopolska studio Nowy Sącz

Telewizja:

• Regionalna Telewizja Kablowa
• Telewizja Kablowa INSAT
• Telewizja Polska Oddział w Krakowie, redakcja w Nowym Sączu

Gospodarka

Nowy Sącz jest średniej wielkości ośrodkiem przemysłowym. Miasto jest siedzibą zakładów naprawczych taboru kolejowego , zakładu produkcji elektrod węglowych oraz wielu firm z branży budownictwa, spożywczej oraz nowych technologii. Nowy Sącz to również miasto rzemieślników, spośród których większość zajmuje się wytwarzaniem skórzanej galanterii oraz regionalnych pamiątek, głównie z drewna. Miasto jest gospodarzem Targów Budownictwa oraz Targów Stolarki Budowlanej.

Linki zewnętrzne:

• Nowosądecki Inkubator Przedsiębiorczości
• Sądecka Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Transport

Przez miasto przechodzą drogi krajowe nr 28 , 75 i 87 .

Nowy Sącz jest także węzłem kolejowym. Miejscowa stacja kolejowa łączy trasy Tarnów - Leluchów oraz Nowy Sącz - Chabówka.

Sport

Większe kluby sportowe:

• MKS Sandecja piłka nożna , szachy , brydż
• STS Sandecja siatkówka
• KS Dunajec piłka nożna
• SKS Start piłka nożna, kajakarstwo górskie , tenis stołowy
• LKS Zawada piłka nożna
• LKS Biegoniczanka piłka nożna
• KS Helena piłka nożna
• Nowosądecki Klub Sportowy Karate Kyokushin

Obiekty sportowe:

• Stadion Ojca Władysława Augustynka piłka nożna
• Hala Widowiskowo Sportowa przystosowana do uprawiania dyscyplin sportowych: piłka ręczna, piłka nożna, koszykówka, siatkówka, badminton, tenis ziemny i stołowy, unihok
• Kryta Pływalnia
• Basen sezonowy (odkryty)
• Boiska piłkarskie: Dunajec, Start, Helena, Jedność (Piątkowa), Biegoniczanka (Biegonice), Zabełcze
• Stadion im. Romana Stramki bieżnia okólna 330 m, urządzenia lekkoatletyczne, boiska asfaltowe do piłki ręcznej i koszykówki
• Sala gimnastyczna Sądeckie Towarzystwo Siatkarskie "Sandecja"
• Biegoniczanka kort-boisko do siatkówki
• Strzelnica Rejonowy Ośrodek Szkolenia LOK
• Tory modelarskie tor asfaltowy do modelarstwa samochodowego z podium oraz tor ziemny dla modeli terenowych

Znane osoby pochodzące z Nowego Sącza

• Bolesław Barbacki malarz, działacz społeczny, pedagog, aktor i reżyser
• Krystyna Czubówna polska dziennikarka, prezenterka programów informacyjnych oraz lektor filmów przyrodniczych
• Tadeusz Dobrowolski historyk sztuki, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
• Jan Flis geograf
• Zofia Flisówna działacz społeczny, były prezes towarzystwa gimnastycznego Sokół
• Władysław Hasior artysta
• Dawid Janczyk piłkarz, reprezentant kadry U-19, obecnie w Legii Warszawa
• Majka Jeżowska piosenkarka
• Aleksander Kłak piłkarz, wicemistrz olimpijski z 1992 r.
• Maciej Korzym piłkarz, reprezentant kadry U-19, obecnie w Odrze Wodzisław
• Leszek Mazan dziennikarz, satyryk, publicysta
• Carl Menger założyciel ausrtiackiej szkoły ekonomicznej
• Alina Niewiarowska Magiera piłkarka ręczna
• Marian Noga ekonomista, były senator, członek Rady Polityki Pieniężnej
• Józef Oleksy polityk, były premier i marszałek sejmu,były prezes SLD
• Maria Ritter malarka
• Eugeniusz Romer geograf
• Stanisław Skrzeszewski były minister Spraw Zagranicznych
• Piotr Świerczewski piłkarz, wicemistrz olimpijski z 1992 r.
• Wojciech Waglewski muzyk, kompozytor, gitarzysta, założyciel zespołu Voo Voo
• Andrzej Warzecha poeta

Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Nowy Sącz

Zobacz Wikinews na temat Nowego Sącza

• Gwara sądecka
• Osiedla: Biegonice , Zawada , Zabełcze

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta
• Nowy Sącz z innej strony
• Planty.pl
• Wirtualny Nowy Sącz
• Centrum Informacji Turystycznej Ziemi Sądeckiej
• Kamera sieciowa, widok na Ratusz
• Mapa Nowego Sącza

• Mapy i zdjęcia satelitarne
  • mapy i zdjęcia satelitarne (Google) w Wikimapii
  • mapa w Szukaczu
  • mapa w Mapquest ( en )

Powiaty województwa małopolskiego

Miasta na prawach powiatu: Kraków Nowy Sącz Tarnów

Powiaty: bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski limanowski miechowski myślenicki nowosądecki nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski tatrzański wadowicki wielicki